Rydym wedi cyfieithu’r wefan hon yn ofalus gan ddefnyddio adnoddau terminoleg swyddogol, gan gynnwys TermCymru. Efallai na fydd pob cyfieithiad yn berffaith. Os gwelwch gamgymeriad, anfonwch e-bost at welsh@qwtn.co.uk. Byddem yn ddiolchgar iawn.
Cyfeirio
Geirfa rheoli gwastraff
Diffiniadau mewn iaith glir o’r termau sydd ar nodiadau trosglwyddo gwastraff, trwyddedau amgylcheddol a chofrestriadau cludyddion.
A
Adfer (recovery)
Unrhyw weithrediad rheoli gwastraff y mae ei brif ganlyniad yn golygu bod y gwastraff yn gwasanaethu pwrpas defnyddiol drwy ddisodli deunyddiau eraill a fyddai wedi cael eu defnyddio fel arall. Mae adfer yn cynnwys ailgylchu, compostio, treulio anaerobig ac adfer ynni (llosgi gyda dal ynni). Ar yr hierarchaeth wastraff, mae adfer yn uwch na gwaredu ond yn is nag ailddefnyddio ac ailgylchu. Mae angen trwydded amgylcheddol ar gyfleusterau sy’n cynnal gweithrediadau adfer.
Ailgylchu (recycling)
Ailbrosesu deunyddiau gwastraff yn gynhyrchion neu’n ddeunyddiau crai newydd. Mae deunyddiau ailgylchadwy cyffredin yn cynnwys papur, cardbord, gwydr, metelau a rhai plastigau. Cyfradd ailgylchu gyffredinol y DU yw tua 44%, gyda tharged gan y llywodraeth o 65% erbyn 2035. Mae ailgylchu yn uchel ar yr hierarchaeth wastraff, o dan atal ac ailddefnyddio yn unig. Fel arfer, mae’n rhaid i ddeunyddiau gael eu gwahanu wrth y ffynhonnell neu eu didoli mewn MRF cyn eu hailbrosesu.
Archwiliad cyn derbyn (pre-acceptance audit)
Asesiad a gynhelir gan gyfleuster gwastraff trwyddedig cyn cytuno i dderbyn ffrwd wastraff newydd. Mae’r archwiliad yn gwirio bod y gwastraff wedi’i ddosbarthu a’i ddisgrifio’n gywir ac yn gydnaws ag amodau trwydded y cyfleuster. Fel arfer, mae’n cynnwys adolygu nodiadau trosglwyddo gwastraff a chodau EWC, ac weithiau dadansoddiad labordy. Mae’n rhaid i safleoedd tirlenwi gynnal gwiriadau cyn derbyn o dan y Gyfarwyddeb Tirlenwi.
Asiantaeth Diogelu Amgylchedd yr Alban (Scottish Environment Protection Agency, SEPA)
Y corff rheoleiddio sy’n gyfrifol am ddiogelu’r amgylchedd yn yr Alban, gan gynnwys rheoli gwastraff. Mae SEPA yn gweinyddu system gofrestru cludyddion gwastraff yr Alban, yn cyhoeddi trwyddedau ac yn gorfodi deddfwriaeth gwastraff i’r gogledd o’r ffin. Mae gan yr Alban ei rheoliadau gwastraff ei hun sy’n wahanol i rai Cymru a Lloegr mewn rhai meysydd, gan gynnwys defnyddio’r term “gwastraff arbennig” yn lle “gwastraff peryglus”.
Asiantaeth yr Amgylchedd (Environment Agency, EA)
Y corff llywodraethol sy’n gyfrifol am reoleiddio rheoli gwastraff yn Lloegr. Mae’r EA yn cadw’r gofrestr gyhoeddus o gludyddion, broceriaid a delwyr gwastraff, yn cyhoeddi trwyddedau amgylcheddol ac yn gorfodi deddfwriaeth gwastraff. Mae ganddi bwerau i erlyn busnesau sy’n torri eu dyletswydd gofal neu’n gweithredu heb awdurdod priodol.
B
Brocer neu ddeliwr gwastraff (waste broker / dealer)
Person neu fusnes sy’n trefnu cludo neu waredu gwastraff ar ran eraill, heb drin y gwastraff yn gorfforol ei hun. Mae’n rhaid i froceriaid a delwyr fod wedi’u cofrestru gydag Asiantaeth yr Amgylchedd. Mae brocer yn trefnu gwasanaethau rheoli gwastraff, ac mae deliwr yn prynu neu’n gwerthu gwastraff. Mae’n rhaid i’r ddau ymddangos yn nogfennaeth y gadwyn trosglwyddo gwastraff.
C
Canllawiau WM3 (WM3 guidance)
Dogfen ganllawiau dechnegol swyddogol Asiantaeth yr Amgylchedd ar gyfer dosbarthu gwastraff, o’r enw ffurfiol “Waste Classification: Guidance on the Classification and Assessment of Waste” (Saesneg). Mae WM3 yn esbonio sut i ddewis y cod EWC cywir, pennu priodweddau peryglus a thrin cofnodion drych. Dyma’r cyfeirlyfr diffiniol i unrhyw un sy’n gyfrifol am ddosbarthu gwastraff yng Nghymru a Lloegr.
Chwiliwch am godau EWC (mewn Saesneg clir)Canolfan ailgylchu gwastraff y cartref (household waste recycling centre, HWRC)
Safle awdurdod lleol lle gall aelodau’r cyhoedd ddod â gwastraff cartrefi i’w ailgylchu, ei ailddefnyddio neu ei waredu am ddim. Fe’i gelwir hefyd yn “domen” neu’n “safle amwynder dinesig”. Mae canolfannau ailgylchu gwastraff y cartref yn derbyn amrywiaeth eang o ddeunyddiau, gan gynnwys gwastraff gardd, eitemau trydanol, sgrap metel, tecstilau a dodrefn swmpus. Yn gyffredinol, ni dderbynnir gwastraff masnachol, neu codir tâl ar wahân amdano.
Cludo gwastraff ar draws ffiniau (transfrontier shipment, TFS)
Symud gwastraff ar draws ffiniau rhyngwladol, a reoleiddir yn y DU gan Reoliadau Cludo Gwastraff ar draws Ffiniau 2007. Mae allforio gwastraff angen hysbysiad ymlaen llaw i Asiantaeth yr Amgylchedd ac awdurdod cymwys y wlad sy’n derbyn. Mae rheolau gwahanol yn berthnasol yn dibynnu a yw’r gwastraff ar gyfer ei adfer neu ei waredu, ac a yw’r gyrchfan yn wlad OECD neu’n wlad nad yw’n perthyn i’r OECD. Mae angen gwarantau ariannol.
Cludydd gwastraff (carrier, waste carrier)
Person neu fusnes sydd wedi’i awdurdodi i gludo gwastraff a reolir. Yng Nghymru a Lloegr, mae’n rhaid i bob cludydd gwastraff fod wedi’i gofrestru gydag Asiantaeth yr Amgylchedd. Mae dwy haen: haen uchaf (ar gyfer busnesau sy’n cludo gwastraff fel rhan reolaidd o’u gwaith) a haen is (ar gyfer busnesau sy’n cludo eu gwastraff eu hunain yn unig).
Gwiriwch gludyddCod EWC (EWC code, European Waste Catalogue)
Cod safonol 6 digid a ddefnyddir i ddosbarthu mathau o wastraff ledled y DU ac Ewrop. Mae’n rhaid i bob nodyn trosglwyddo gwastraff gynnwys o leiaf un cod EWC sy’n disgrifio’r gwastraff sy’n cael ei symud. Mae codau sydd â seren (*) yn dynodi gwastraff peryglus. Mae 841 o godau, wedi’u trefnu’n 20 pennod yn ôl diwydiant neu ffynhonnell gwastraff.
Chwiliwch am godau EWC (mewn Saesneg clir)Cod SIC (SIC code)
Cod Dosbarthiad Diwydiannol Safonol (Standard Industrial Classification) sy’n nodi sector diwydiant y cynhyrchydd gwastraff. Mae codau SIC yn ofynnol ar nodiadau trosglwyddo gwastraff i ddynodi’r math o fusnes a gynhyrchodd y gwastraff. Er enghraifft, mae 41100 yn cwmpasu adeiladu adeiladau, ac mae 56101 yn cwmpasu bwytai. Mae’r cod yn helpu rheoleiddwyr i ddeall ffynonellau gwastraff ac i olrhain data gwastraff ar lefel diwydiant.
Cod ymarfer y ddyletswydd gofal (Duty of care Code of Practice)
Canllawiau statudol a gyhoeddwyd gan Defra sy’n esbonio sut i gydymffurfio â’r ddyletswydd gofal gwastraff. Mae’r cod yn ymdrin â sut i ddisgrifio gwastraff, gwirio cludyddion, cwblhau nodiadau trosglwyddo gwastraff a storio gwastraff yn ddiogel. Er nad yw’n gyfraith ynddo’i hun, gall llysoedd ddefnyddio’r cod fel tystiolaeth o a gymerodd busnes gamau rhesymol. Diweddarwyd y rhifyn presennol yn 2018.
Compostio (composting)
Dadelfeniad biolegol gwastraff organig ym mhresenoldeb ocsigen i gynhyrchu deunydd tebyg i bridd. Compostio caeedig a rhesgompostio agored yw’r ddau brif ddull a ddefnyddir ar raddfa fasnachol yn y DU. Mae angen trwydded amgylcheddol neu esemptiad cofrestredig ar gyfleusterau compostio, ac mae’n rhaid iddynt fodloni safonau ansawdd PAS 100 os yw’r cynnyrch i’w werthu neu ei ddefnyddio fel cynnyrch yn hytrach na’i waredu fel gwastraff.
Croeshalogi (cross-contamination)
Cymysgu ffrydiau gwastraff gwahanol y dylid eu cadw ar wahân, fel gwastraff peryglus a gwastraff nad yw’n beryglus, neu ddeunyddiau ailgylchadwy a deunyddiau anailgylchadwy. Gall croeshalogi wneud llwyth cyfan yn anaddas i’w ailgylchu, ei ailddosbarthu’n beryglus neu dorri amodau trwydded. Gwahanu wrth y ffynhonnell yn gywir a chynwysyddion wedi’u labelu’n glir yw’r prif amddiffynfeydd yn ei erbyn.
Cyfleuster adennill deunydd (materials recovery facility, MRF)
Gwaith arbenigol sy’n derbyn deunyddiau ailgylchadwy cymysg ac yn eu didoli’n ffrydiau nwyddau unigol (papur, cerdyn, plastigau, metelau, gwydr) gan ddefnyddio cyfuniad o godi â llaw a thechnoleg awtomataidd fel trommelau, magnetau, gwahanyddion cerrynt troelli a didolwyr optegol. Mae cyfleusterau adennill deunydd yn rhan hanfodol o seilwaith ailgylchu’r DU. Mae’n rhaid iddynt fod â thrwydded amgylcheddol ac adrodd data trwybwn.
Cyfleuster trwyddedig (permitted facility)
Safle rheoli gwastraff sydd â thrwydded amgylcheddol gan Asiantaeth yr Amgylchedd. Mae hyn yn cynnwys safleoedd tirlenwi, gorsafoedd trosglwyddo gwastraff, canolfannau ailgylchu, llosgyddion a chyfleusterau compostio. Wrth gwblhau nodyn trosglwyddo gwastraff, dylech gofnodi rhif trwydded y cyfleuster derbyn i brofi bod y gwastraff wedi’i anfon i gyrchfan gyfreithlon.
Cyfoeth Naturiol Cymru (Natural Resources Wales, NRW)
Y corff rheoleiddio sy’n gyfrifol am reoli gwastraff yng Nghymru, sy’n cyfateb i Asiantaeth yr Amgylchedd yn Lloegr. Mae Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) yn cadw cofrestr Cymru o gludyddion gwastraff, yn cyhoeddi trwyddedau amgylcheddol ar gyfer safleoedd Cymru ac yn gorfodi deddfwriaeth gwastraff yng Nghymru. Mae’n rhaid i gludyddion gwastraff sy’n gweithredu yng Nghymru gydymffurfio â gofynion CNC, a all fod yn wahanol i reoliadau Lloegr.
Cyfrifoldeb estynedig cynhyrchwyr (extended producer responsibility, EPR)
Egwyddor bolisi lle mae cynhyrchwyr yn dod yn gyfrifol yn ariannol neu’n weithredol am reoli eu cynhyrchion a’u pecynnu ar ddiwedd eu hoes. Mae EPR y DU ar gyfer pecynnu, a gaiff ei gyflwyno fesul cam o 2025, yn ei gwneud yn ofynnol i fusnesau sy’n cynhyrchu neu’n mewnforio pecynnu dalu cost net lawn ei gasglu, ei ddidoli a’i ailgylchu. Mae EPR yn sbarduno newidiadau dylunio sy’n gwneud cynhyrchion yn haws eu hailgylchu.
Cymhwysedd technegol (technical competence)
Gofyniad bod person sydd â chymhwyster cydnabyddedig yn goruchwylio cyfleusterau rheoli gwastraff, i ddangos bod ganddo’r wybodaeth a’r sgiliau i reoli’r safle’n ddiogel ac yn gyfreithlon. Yng Nghymru a Lloegr, cyflawnir hyn drwy WAMITAB (sydd bellach yn rhan o CIWM) neu gynllun a gymeradwywyd gan Asiantaeth yr Amgylchedd. Mae’n rhaid enwi’r rheolwr sy’n dechnegol gymwys ar y drwydded amgylcheddol.
Cynhyrchydd gwastraff (producer, waste producer)
Y person neu’r busnes y creodd ei weithgareddau’r gwastraff yn wreiddiol. Ar nodyn trosglwyddo gwastraff, y cynhyrchydd fel arfer yw’r trosglwyddwr, y parti sy’n trosglwyddo’r gwastraff i gludydd. Mae gan gynhyrchwyr ddyletswydd gofal i sicrhau bod eu gwastraff yn cael ei ddisgrifio’n gywir a’i drosglwyddo i gludyddion awdurdodedig yn unig.
Cynllun dychwelyd ernes (deposit return scheme, DRS)
System lle mae defnyddwyr yn talu ernes fach ar gynwysyddion diodydd (poteli a chaniau) wrth eu prynu, a gaiff ei had-dalu pan fydd y cynhwysydd gwag yn cael ei ddychwelyd i fan casglu. Lansiodd yr Alban ei chynllun yn 2025. Mae Cymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon yn cynllunio eu cynlluniau eu hunain. Nod y cynllun yw cynyddu cyfraddau ailgylchu a lleihau sbwriel o gynwysyddion diodydd.
D
Defra (Department for Environment, Food & Rural Affairs)
Adran Llywodraeth y DU sy’n gyfrifol am bolisi amgylcheddol yn Lloegr, gan gynnwys deddfwriaeth rheoli gwastraff. Mae Defra yn pennu’r fframwaith polisi y mae Asiantaeth yr Amgylchedd yn ei orfodi. Ymhlith mentrau allweddol Defra mae’r Strategaeth Adnoddau a Gwastraff, y Gwasanaeth Tracio Gwastraff yn Ddigidol, Cyfrifoldeb Estynedig Cynhyrchwyr am becynnu a’r Cynllun Dychwelyd Ernes.
Tracio digidol 2026Diwedd statws gwastraff (end of waste)
Y pwynt lle mae deunydd a ddosbarthwyd yn wastraff ar un adeg yn peidio â bod yn wastraff am ei fod wedi’i adfer yn llawn ac yn bodloni meini prawf penodol: mae ganddo bwrpas diffiniedig, mae galw amdano yn y farchnad, mae’n bodloni safonau technegol a chyfreithiol, ac ni fydd ei ddefnyddio yn achosi niwed. Asiantaeth yr Amgylchedd sy’n gwneud penderfyniadau diwedd statws gwastraff, ac maent yn caniatáu masnachu deunyddiau a adferwyd fel cynhyrchion yn hytrach na’u rheoli fel gwastraff.
Dosbarthu gwastraff (waste classification)
Y broses o nodi’r cod EWC cywir a phenderfynu a yw gwastraff yn beryglus neu’n anberyglus. Mae dosbarthu yn dilyn proses dechnegol a nodir yng nghanllawiau WM3 y llywodraeth: Technical Guidance on Waste Classification (Saesneg). Mae’n cynnwys nodi ffynhonnell y gwastraff, dewis cod EWC priodol, ac, ar gyfer cofnodion drych (codau â fersiynau peryglus ac anberyglus), profi yn erbyn trothwyon priodweddau peryglus.
Chwiliwch am godau EWC (mewn Saesneg clir)Dyletswydd gofal (duty of care)
Rhwymedigaeth gyfreithiol o dan Adran 34 o Ddeddf Diogelu’r Amgylchedd 1990 sy’n berthnasol i unrhyw un sy’n cynhyrchu, mewnforio, cadw, storio, cludo, trin neu waredu gwastraff a reolir. Mae’n rhaid i chi gymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod gwastraff yn cael ei reoli’n briodol, ei gadw’n ddiogel, ei drosglwyddo i bersonau awdurdodedig yn unig, a bod disgrifiad ysgrifenedig yn cyd-fynd ag ef.
Darllenwch ein canllaw dyletswydd gofal (Saesneg)E
Economi gylchol (circular economy)
Model economaidd sy’n ceisio cadw deunyddiau yn cael eu defnyddio cyhyd â phosibl drwy ddylunio gwastraff allan, cadw cynhyrchion a deunyddiau ar eu gwerth uchaf ac adfywio systemau naturiol. Mae Strategaeth Adnoddau a Gwastraff (2018) Llywodraeth y DU yn ymrwymo Lloegr i symud tuag at economi gylchol. Mae’n sail i bolisïau fel Cyfrifoldeb Estynedig Cynhyrchwyr a’r hierarchaeth wastraff.
Esemptiad cofrestredig (registered exemption)
Gweithgaredd gwastraff penodol, risg isel y gellir ei gynnal heb drwydded amgylcheddol lawn, ar yr amod ei fod wedi’i gofrestru gydag Asiantaeth yr Amgylchedd. Mae dros 50 o fathau o esemptiad, gan gynnwys storio gwastraff i’w ailgylchu (T1), llosgi gwastraff yn yr awyr agored (D7) a defnyddio gwastraff mewn adeiladu (U1). Mae gan bob esemptiad derfynau maint ac amodau. Mae cofrestru am ddim ac yn para 3 blynedd.
Esemptiad gwastraff (waste exemption)
Cofrestriad sy’n caniatáu cynnal rhai gweithgareddau gwastraff risg isel heb drwydded amgylcheddol lawn. Mae enghreifftiau’n cynnwys llosgi gwastraff yn yr awyr agored, defnyddio gwastraff mewn adeiladu neu storio gwastraff i’w adfer. Mae’n rhaid cofrestru esemptiadau gydag Asiantaeth yr Amgylchedd, ac mae amodau’n cyfyngu ar y mathau a’r meintiau o wastraff dan sylw.
Ff
Ffi giât (gate fee)
Y tâl a godir gan gyfleuster trin neu waredu gwastraff am dderbyn gwastraff wrth ei giât. Mae ffioedd giât yn amrywio yn ôl y math o wastraff, y math o gyfleuster (tirlenwi, ynni o wastraff, MRF, compostio) a’r rhanbarth. Maent yn rhan fawr o gostau rheoli gwastraff i gludyddion a chynhyrchwyr. Mae ffioedd giât mewn safleoedd tirlenwi yn cynnwys y rhan treth dirlenwi.
Ffurflen WMC2A (WMC2A form)
Y templed ffurflen safonol a ddefnyddir ar gyfer nodiadau trosglwyddo gwastraff yng Nghymru a Lloegr, a gyhoeddir gan y llywodraeth. Mae’r WMC2A yn cynnwys yr holl feysydd gorfodol sy’n ofynnol gan Reoliadau Diogelu’r Amgylchedd (Dyletswydd Gofal) 1991. Er y gall busnesau ddefnyddio eu fformat eu hunain, y WMC2A yw’r templed a gydnabyddir yn ehangaf a’r un y mae rheoleiddwyr yn disgwyl ei weld.
Lawrlwythwch y templed WMC2AG
Gorsaf trosglwyddo gwastraff (transfer station)
Cyfleuster trwyddedig lle caiff gwastraff ei ddal dros dro cyn ei symud i’w gyrchfan trin neu waredu olaf. Mae cludyddion gwastraff yn aml yn danfon casgliadau i orsaf trosglwyddo gwastraff lle caiff y gwastraff ei ddidoli, ei swmpio a’i ailgyfeirio. Mae’n rhaid i orsafoedd trosglwyddo gwastraff fod â thrwydded amgylcheddol ac maent yn gyrchfannau cyffredin a restrir ar nodiadau trosglwyddo gwastraff.
Gwahanu wrth y ffynhonnell (source segregation)
Gwahanu gwahanol fathau o wastraff yn y man lle caiff y gwastraff ei gynhyrchu, yn hytrach na’u cymysgu i’w didoli’n ddiweddarach. Mae gwahanu wrth y ffynhonnell yn gwella ansawdd ailgylchu, yn lleihau croeshalogi a gall ostwng costau gwaredu. O 2025 yn Lloegr, mae’n ofynnol i fusnesau drefnu casglu ffrydiau gwastraff ailgylchadwy ar wahân (papur/cerdyn, gwydr, metel, plastig, bwyd) o dan Ddeddf yr Amgylchedd 2021.
Gwastraff a reolir (controlled waste)
Gwastraff o gartrefi, masnach neu ddiwydiant sy’n ddarostyngedig i reolaethau deddfwriaethol o dan Ddeddf Diogelu’r Amgylchedd 1990. Mae’r rhan fwyaf o wastraff pob dydd yn perthyn i’r categori hwn. Mae gwastraff a reolir angen nodyn trosglwyddo gwastraff bob tro y mae’n newid dwylo. Mae gan wastraff amaethyddol a gwastraff mwyngloddio drefniadau rheoleiddio ar wahân.
Gwastraff adeiladu a dymchwel (construction and demolition waste, C&D)
Gwastraff a gynhyrchir wrth adeiladu, adnewyddu a dymchwel adeiladau a seilwaith. Mae’n cynnwys concrit, brics, pren, metelau, bwrdd plastr, pridd ac inswleiddio. Mae gwastraff C&D yn cyfrif am tua 60% o’r holl wastraff a gynhyrchir yn y DU. Gellir ailgylchu neu adfer llawer ohono, ond mae’n rhaid gwahanu deunyddiau peryglus fel asbestos a’u trin o dan reoliadau llymach.
Canllaw gwastraff adeiladuGwastraff anadweithiol (inert waste)
Gwastraff nad yw’n newid yn sylweddol yn ffisegol, yn gemegol nac yn fiolegol pan gaiff ei ddyddodi. Mae enghreifftiau cyffredin yn cynnwys pridd, carreg, concrit, brics, teils a gwydr heb eu halogi. Mae gwastraff anadweithiol yn denu’r gyfradd treth dirlenwi isaf, ac yn aml gellir ei ddefnyddio i adfer tir neu mewn adeiladu o dan esemptiad gwastraff, yn hytrach na bod angen ei waredu’n llawn mewn safle tirlenwi sydd â thrwydded.
Gwastraff arbennig (special waste)
Y term a ddefnyddir yn yr Alban am wastraff peryglus. Mae rheoliadau gwastraff arbennig yn yr Alban yn adlewyrchu’r fframwaith gwastraff peryglus yng Nghymru a Lloegr, ond SEPA (Asiantaeth Diogelu Amgylchedd yr Alban) sy’n eu gweinyddu yn hytrach nag Asiantaeth yr Amgylchedd. Mae gwastraff arbennig angen nodiadau traddodi a rhag-hysbysu.
Gwastraff asbestos (asbestos waste)
Gwastraff sy’n cynnwys ffibrau asbestos. Fe’i gwelir amlaf wrth ddymchwel neu adnewyddu adeiladau a godwyd cyn 2000. Mae gwastraff asbestos wedi’i ddosbarthu’n beryglus, ac mae’n rhaid ei roi mewn dwy sach, mewn polythen trwm wedi’i labelu’n glir. Mae angen nodyn traddodi arno, mae’n rhaid i gludydd trwyddedig ei gludo, a dim ond mewn celloedd tirlenwi sydd â thrwydded arbennig y gellir ei waredu. Mae rheoliadau llym yr HSE yn llywodraethu’r gwaith o’i dynnu.
Gwastraff bwrdd plastr (plasterboard waste)
Gwastraff bwrdd plastr gypswm o weithgareddau adeiladu neu ddymchwel. Er 2009, mae’n rhaid gwahanu bwrdd plastr oddi wrth wastraff arall, ac ni ellir ei gymysgu â gwastraff bioddiraddadwy mewn safle tirlenwi am ei fod yn cynhyrchu nwy hydrogen sylffid gwenwynig wrth iddo bydru. Mae’n rhaid ei anfon i gyfleuster ailgylchu bwrdd plastr pwrpasol neu gell tirlenwi sydd â thrwydded benodol i’w dderbyn.
Gwastraff cartrefi (household waste)
Gwastraff a gynhyrchir gan eiddo domestig, gan gynnwys sbwriel pob dydd, deunyddiau ailgylchadwy, gwastraff gardd ac eitemau swmpus. Mae gan awdurdodau lleol ddyletswydd i gasglu gwastraff cartrefi. Er nad oes angen nodiadau trosglwyddo gwastraff ar deuluoedd fel arfer ar gyfer eu gwastraff eu hunain, mae’n rhaid i unrhyw fusnes sy’n cludo gwastraff cartrefi ar eu rhan fod yn gludydd gwastraff cofrestredig.
Gwastraff clinigol (clinical waste)
Gwastraff sy’n deillio o weithgareddau gofal iechyd a all fod yn risg o haint neu gynnwys sylweddau fferyllol neu gemegol. Mae’n cynnwys eitemau fel nodwyddau a ddefnyddiwyd, gorchuddion, hylifau’r corff a meddyginiaethau sydd wedi dod i ben. Mae gwastraff clinigol wedi’i ddosbarthu’n beryglus, ac mae’n rhaid ei wahanu yn ôl math gan ddefnyddio bagiau a chynwysyddion lliw (melyn, oren, porffor ac yn y blaen), ei gludo gan gludydd trwyddedig a’i drin mewn cyfleuster sydd â thrwydded.
Gwastraff diwydiannol (industrial waste)
Gwastraff a gynhyrchir gan ffatrïoedd, gweithgynhyrchu a phrosesau diwydiannol. Mae’n cynnwys toriadau, gweddillion prosesau, cemegau, pecynnu a gwastraff gweithdy cyffredinol. Mae gwastraff diwydiannol wedi’i ddosbarthu’n wastraff a reolir ac mae angen nodiadau trosglwyddo gwastraff arno (neu nodiadau traddodi os yw’n beryglus). Mae’n rhaid i’r cynhyrchydd gwastraff ddosbarthu a disgrifio’r gwastraff yn gywir gan ddefnyddio codau EWC cyn iddo adael y safle.
Gwastraff masnachol (commercial waste)
Gwastraff a gynhyrchir gan fangreoedd a ddefnyddir yn gyfan gwbl neu’n bennaf ar gyfer masnach, busnes, chwaraeon, hamdden neu adloniant. Mae siopau, swyddfeydd, tafarndai, bwytai a gwestai i gyd yn cynhyrchu gwastraff masnachol. Yn wahanol i wastraff cartrefi, does dim casgliad awtomatig gan yr awdurdod lleol, felly mae’n rhaid i fusnesau drefnu eu gwaredu gwastraff eu hunain drwy gludydd cofrestredig a chadw nodiadau trosglwyddo gwastraff am o leiaf 2 flynedd.
Gwastraff nad yw’n beryglus (non-hazardous waste)
Gwastraff nad yw’n dangos unrhyw un o’r priodweddau peryglus a ddiffinnir yn rheoliadau’r Rhestr Wastraffoedd, fel gwenwyndra, fflamadwyedd neu heintusrwydd. Mae’r rhan fwyaf o wastraff masnachol, diwydiannol a chartrefi yn anberyglus. Caiff ei reoli gan ddefnyddio nodiadau trosglwyddo gwastraff safonol a gellir ei anfon i dirlenwi anberyglus, cyfleusterau ailgylchu neu safleoedd ynni o wastraff.
Gwastraff pecynnu (packaging waste)
Gwastraff o ddeunyddiau a ddefnyddir i gynnwys, diogelu neu gyflwyno nwyddau, gan gynnwys cardbord, ffilm blastig, paledi, poteli gwydr a chaniau metel. Mae Rheoliadau Rhwymedigaethau Cyfrifoldeb Cynhyrchwyr (Gwastraff Pecynnu) y DU yn ei gwneud yn ofynnol i fusnesau sy’n trin mwy na 50 tunnell o becynnu y flwyddyn (gyda throsiant dros £2 filiwn) adfer ac ailgylchu cyfran o wastraff pecynnu. Mae diwygiadau Cyfrifoldeb Estynedig Cynhyrchwyr yn ehangu’r rhwymedigaethau hyn.
Gwastraff peryglus (hazardous waste)
Gwastraff sy’n peri risg i iechyd pobl neu’r amgylchedd oherwydd ei briodweddau cemegol, biolegol neu ffisegol. Mae enghreifftiau’n cynnwys asbestos, toddyddion, batris, olew a rhai deunyddiau adeiladu. Mae gwastraff peryglus angen nodiadau traddodi (nid nodiadau trosglwyddo gwastraff safonol), ac mae’n rhaid i gludyddion a chyfleusterau sydd â thrwyddedau arbennig ei drin.
H
Hierarchaeth wastraff (waste hierarchy)
Fframwaith sy’n graddio opsiynau rheoli gwastraff o’r mwyaf dewisol i’r lleiaf dewisol: atal, ailddefnyddio, ailgylchu, adfer arall (e.e. ynni) a gwaredu (e.e. tirlenwi). Mae cyfraith y DU yn ei gwneud yn ofynnol i fusnesau gymhwyso’r hierarchaeth wastraff wrth ddelio â gwastraff, gan flaenoriaethu atal ac ailgylchu dros dirlenwi lle bynnag y bo’n ymarferol. Mae cydymffurfio â’r hierarchaeth yn rhan o’r ddyletswydd gofal.
Hysbysiad Adran 34 (Section 34 notice)
Hysbysiad ffurfiol a gyflwynir o dan Adran 34 o Ddeddf Diogelu’r Amgylchedd 1990 sy’n ei gwneud yn ofynnol i unigolyn neu fusnes gynhyrchu ei nodiadau trosglwyddo gwastraff i’w harchwilio. Gall Asiantaeth yr Amgylchedd neu’r awdurdod lleol roi hysbysiad Adran 34 ar unrhyw adeg, ac mae methu cynhyrchu’r cofnodion y gofynnwyd amdanynt o fewn cyfnod rhesymol yn drosedd y gellir ei chosbi â dirwy. Dyma pam mae’n rhaid cadw nodiadau trosglwyddo gwastraff am o leiaf 2 flynedd.
Hysbysiad cosb benodedig (fixed penalty notice, FPN)
Dirwy a roddir yn y fan a’r lle gan awdurdod lleol neu Asiantaeth yr Amgylchedd am rai troseddau gwastraff, heb wrandawiad llys. Gellir rhoi hysbysiadau cosb benodedig am dipio anghyfreithlon (hyd at £1,000), methu cynhyrchu nodyn trosglwyddo gwastraff (hyd at £300) a thorri’r ddyletswydd gofal gwastraff cartrefi (hyd at £600). Mae talu hysbysiad cosb benodedig yn dileu atebolrwydd. Gall ei wrthod arwain at erlyniad.
Ll
Lleihau gwastraff (waste minimisation)
Camau a gymerir i leihau faint o wastraff a gynhyrchir neu ba mor niweidiol ydyw. Lleihau gwastraff sydd ar frig yr hierarchaeth wastraff fel yr opsiwn mwyaf dewisol. Mae enghreifftiau ymarferol yn cynnwys archebu deunyddiau yn fwy cywir, defnyddio pecynnu y gellir ei ailddefnyddio, lleihau toriadau drwy ddylunio gwell ac osgoi gorfanylu. Mae gan fusnesau ddyletswydd gyfreithiol o dan yr hierarchaeth wastraff i ddangos eu bod wedi ystyried lleihau gwastraff.
Llosgi gwastraff (incineration)
Llosgi gwastraff dan reolaeth ar dymheredd uchel i leihau ei gyfaint ac, mewn cyfleusterau modern, cynhyrchu ynni. Mae’n rhaid i gyfleusterau llosgi yn y DU gydymffurfio â’r Gyfarwyddeb Allyriadau Diwydiannol a bod â thrwydded amgylcheddol. Er ei fod yn lleihau’r defnydd o dirlenwi, mae llosgi yn is nag ailgylchu ar yr hierarchaeth wastraff ac mae’n cynhyrchu lludw gwaelod a gweddillion rheoli llygredd aer y mae’n rhaid eu rheoli hwythau.
M
Meini prawf derbyn gwastraff (waste acceptance criteria, WAC)
Profion cemegol a ffisegol y mae’n rhaid i wastraff eu pasio cyn y gellir ei dderbyn mewn safle tirlenwi. Mae profion WAC yn penderfynu a yw gwastraff wedi’i ddosbarthu’n anadweithiol, yn anberyglus sefydlog anadweithiol, yn anberyglus neu’n beryglus, ac yn sicrhau ei fod yn mynd i’r math cywir o safle tirlenwi. Mae angen profion o dan y Gyfarwyddeb Tirlenwi, ac mae’n rhaid i labordy achrededig eu cynnal.
N
Nodyn traddodi (consignment note)
Dogfen sy’n ofynnol wrth symud gwastraff peryglus (a elwir hefyd yn wastraff arbennig yn yr Alban). Mae nodiadau traddodi yn fwy manwl na nodiadau trosglwyddo gwastraff safonol, ac mae pob parti yn cadw copi. Does dim rhag-hysbysu yn Lloegr, ond mae Gogledd Iwerddon yn ei gwneud yn ofynnol. Maent yn olrhain gwastraff peryglus o’r man lle caiff ei gynhyrchu hyd at ei gyrchfan olaf.
Nodyn trosglwyddo gwastraff (waste transfer note, WTN)
Dogfen gyfreithiol sy’n gorfod cyd-fynd â phob trosglwyddiad o wastraff a reolir rhwng partïon yng Nghymru a Lloegr. Mae nodiadau trosglwyddo gwastraff yn cofnodi beth yw’r gwastraff, pwy a’i cynhyrchodd, pwy sy’n ei gludo, i ble mae’n mynd a phryd y cynhaliwyd y trosglwyddiad. Mae’n rhaid i’r trosglwyddwr a’r trosglwyddai lofnodi’r nodyn, ac mae’n rhaid cadw cofnodion am o leiaf 2 flynedd. Mae nodiadau trosglwyddo gwastraff digidol wedi bod yn ddilys yn gyfreithiol ers 2011.
Crëwch nodyn trosglwyddo gwastraff am ddimO
Offer trydanol ac electronig gwastraff (waste electrical and electronic equipment, WEEE)
Dyfeisiau trydanol ac electronig a daflwyd, fel cyfrifiaduron, ffonau, oergelloedd, peiriannau golchi ac offer pŵer. Mae WEEE yn ddarostyngedig i Reoliadau WEEE, sy’n ei gwneud yn ofynnol i gynhyrchwyr ariannu casglu ac ailgylchu gwastraff trydanol. Mae’n rhaid casglu WEEE ar wahân a’i drin mewn cyfleusterau cymeradwy. Mae llawer o gydrannau’n cynnwys sylweddau peryglus (plwm, mercwri, cadmiwm) sydd angen eu trin yn arbenigol.
P
Pont bwyso (weighbridge)
Set fawr o glorianau a adeiladwyd i mewn i’r ddaear wrth fynedfa cyfleuster gwastraff, a ddefnyddir i bwyso cerbydau wrth iddynt gyrraedd a gadael. Mae’r gwahaniaeth mewn pwysau yn pennu tunelledd y gwastraff a ddanfonwyd. Defnyddir data’r bont bwyso ar gyfer bilio (mae ffioedd giât fel arfer fesul tunnell), adrodd rheoleiddiol, cyfrifiadau treth dirlenwi a chywirdeb nodiadau trosglwyddo gwastraff. Mae’n ofynnol i’r rhan fwyaf o gyfleusterau trwyddedig weithredu pont bwyso.
Rh
Rhif cofrestru cludydd (carrier registration number, CBDU/CBDL)
Cyfeirnod unigryw a roddir gan Asiantaeth yr Amgylchedd pan fydd cludydd gwastraff yn cofrestru. Mae cofrestriadau haen uchaf yn dechrau gyda CBDU a’r haen is gyda CBDL. Mae’n rhaid i’r rhif hwn ymddangos ar bob nodyn trosglwyddo gwastraff, i brofi bod gan y cludydd awdurdod cyfreithiol i gludo gwastraff.
Gwiriwch gludyddS
Safle tir llwyd (brownfield site)
Tir a ddatblygwyd o’r blaen ac a allai fod ar gael i’w ailddefnyddio, ac sy’n aml wedi’i halogi gan weithgarwch diwydiannol neu fasnachol yn y gorffennol. Mae ailddatblygu tir llwyd yn aml yn cynhyrchu llawer o wastraff, gan gynnwys rwbel dymchwel, pridd halogedig ac asbestos. Mae’n rhaid dosbarthu gwastraff o safleoedd tir llwyd yn gywir, ac yn aml mae angen triniaeth neu waredu arbenigol ar ddeunyddiau halogedig o dan y rheoliadau gwastraff peryglus.
Sgip (skip)
Cynhwysydd pen agored, rhwng 2 a 40 llathen giwbig fel arfer, a ddefnyddir i gasglu a chludo gwastraff. Mae angen trwydded gan y cyngor lleol ar gyfer sgipiau a roddir ar y briffordd gyhoeddus, ac mae’n rhaid iddynt arddangos goleuadau a marciau. Llogi sgipiau yw un o’r dulliau casglu gwastraff mwyaf cyffredin yn y DU, yn enwedig ar gyfer gwastraff adeiladu a dymchwel. Mae angen nodyn trosglwyddo gwastraff ar gyfer pob danfoniad neu gyfnewidiad sgip.
Canllaw gwastraff llogi sgipiauSwmpio (bulking)
Cyfuno llwythi llai o’r un math o wastraff yn un llwyth mwy, i’w gludo ymlaen yn fwy effeithlon. Fel arfer, mae swmpio’n digwydd mewn gorsaf trosglwyddo gwastraff, ac mae’n gyffredin wrth logi sgipiau a chasglu gwastraff masnachol. Mae’n rhaid i’r cyfleuster fod â thrwydded amgylcheddol sy’n caniatáu swmpio’n benodol, ac mae’n rhaid i nodiadau trosglwyddo gwastraff adlewyrchu pob cam o’r gadwyn.
T
Tanwydd deillio o sbwriel (refuse derived fuel, RDF)
Tanwydd a gynhyrchir drwy rwygo a dadhydradu gwastraff gweddilliol na ellir ei ailgylchu. Caiff RDF ei losgi mewn cyfleusterau ynni o wastraff neu odynau sment i gynhyrchu ynni. Mae’n cael ei allforio’n gyffredin o’r DU i weithfeydd ynni o wastraff Ewropeaidd. Mae’n rhaid i RDF fodloni manylebau ar gyfer gwerth caloriffig, cynnwys lleithder a halogion, ac mae angen trwyddedau amgylcheddol priodol ar gyfer ei gynhyrchu a’i allforio.
Technegau gorau sydd ar gael (best available techniques, BAT)
Y dulliau mwyaf effeithiol o atal neu leihau allyriadau ac effaith amgylcheddol gweithgareddau diwydiannol, gan gynnwys trin gwastraff. Mae BAT yn ofyniad mewn trwyddedau amgylcheddol, ac fe’i diffinnir mewn Dogfennau Cyfeirio BAT (BREFs) a gyhoeddir gan y Comisiwn Ewropeaidd. Mae’n rhaid i weithredwyr ddangos eu bod yn defnyddio BAT wrth wneud cais am drwydded neu ei hadnewyddu.
Tipio anghyfreithlon (fly-tipping)
Dympio gwastraff yn anghyfreithlon ar dir nad oes ganddo drwydded i’w dderbyn. Mae tipio anghyfreithlon yn drosedd sy’n arwain at ddirwyon diderfyn a hyd at bum mlynedd yn y carchar. Gall awdurdodau lleol ac Asiantaeth yr Amgylchedd hefyd roi hysbysiadau cosb benodedig o hyd at £1,000. Mae nodiadau trosglwyddo gwastraff yn creu trywydd papur sy’n helpu i atal tipio anghyfreithlon drwy gofnodi pwy a drinodd y gwastraff.
Tir halogedig (contaminated land)
Tir lle mae sylweddau yn y ddaear, arni neu oddi tani yn achosi neu’n gallu achosi niwed sylweddol i bobl, eiddo neu’r amgylchedd. Mae Rhan 2A o Ddeddf Diogelu’r Amgylchedd 1990 yn diffinio’r drefn ar gyfer nodi ac adfer tir halogedig. Mae pridd neu ddŵr daear a dynnir wrth adfer yn cael ei ddosbarthu’n wastraff, ac mae’n rhaid ei reoli o dan y rheoliadau gwastraff, yn aml fel gwastraff peryglus.
Tirlenwi (landfill)
Safle sydd â thrwydded lle caiff gwastraff ei ddyddodi’n barhaol drwy ei gladdu. Mae safleoedd tirlenwi yn y DU wedi’u dosbarthu’n beryglus, yn anberyglus neu’n anadweithiol, yn dibynnu ar y gwastraff y maent yn ei dderbyn. Tirlenwi yw’r opsiwn lleiaf dewisol ar yr hierarchaeth wastraff. Mae rheolaethau peirianyddol llym yn rheoli trwytholch a nwy tirlenwi. Mae faint o wastraff sy’n mynd i dirlenwi wedi gostwng yn sylweddol ers cyflwyno’r dreth dirlenwi, ond dyma o hyd yw cyrchfan olaf gwastraff na ellir ei ailgylchu, ei adfer na’i losgi.
Tocyn tymor (season ticket, WTN)
Un nodyn trosglwyddo gwastraff sy’n cwmpasu sawl trosglwyddiad o’r un math o wastraff rhwng yr un partïon dros gyfnod o hyd at 12 mis. Mae tocynnau tymor yn lleihau gwaith papur ar gyfer casgliadau gwastraff rheolaidd, cylchol (fel cyfnewid sgip wythnosol). Mae’n rhaid i ddisgrifiad y gwastraff, y partïon a manylion y cludydd aros yr un fath drwy gydol y cyfnod.
Dysgwch am docynnau tymor (Saesneg)Tracio gwastraff yn ddigidol (digital waste tracking)
System arfaethedig Llywodraeth y DU i ddisodli nodiadau trosglwyddo gwastraff ar bapur gyda chofnodi electronig gorfodol. Bydd y Gwasanaeth Tracio Gwastraff yn Ddigidol, a ddatblygwyd gan Defra, yn ei gwneud yn ofynnol cofnodi pob symudiad gwastraff yn ddigidol. Daw defnydd gorfodol i rym ym mis Hydref 2026 ar gyfer safleoedd sy’n derbyn gwastraff a mis Hydref 2027 ar gyfer cludyddion gwastraff. Mae mabwysiadu offer digidol fel QWTN yn gynnar yn paratoi busnesau ar gyfer y newid.
Amserlen tracio digidolTreth dirlenwi (landfill tax)
Treth a godir ar bob tunnell o wastraff a anfonir i dirlenwi yn y DU, a gynlluniwyd i annog pobl rhag gwaredu drwy dirlenwi ac i hybu ailgylchu ac adfer. Mae dwy gyfradd: y gyfradd safonol (£103.70 y dunnell yn 2024/25, yn codi bob blwyddyn) ar gyfer gwastraff gweithredol, a’r gyfradd is (£3.30 y dunnell) ar gyfer gwastraff anadweithiol cymwys. Gweithredwr y safle tirlenwi sy’n casglu’r dreth dirlenwi, ac mae’n ei throsglwyddo i gwsmeriaid yn rhan o’r ffi giât.
Treulio anaerobig (anaerobic digestion, AD)
Proses trin gwastraff lle mae micro-organebau yn dadelfennu deunyddiau organig, fel gwastraff bwyd, slyri a gweddillion cnydau, heb ocsigen. Mae’r broses yn cynhyrchu bionwy (a ddefnyddir i gynhyrchu trydan neu wres) a threulaid (gwrtaith llawn maetholion). Mae angen trwydded amgylcheddol ar gyfleusterau treulio anaerobig, ac mae awdurdodau lleol yn eu defnyddio fwyfwy i symud gwastraff bwyd o safleoedd tirlenwi.
Trosglwyddai (transferee)
Y parti sy’n derbyn y gwastraff mewn trosglwyddiad gwastraff. Ar nodyn trosglwyddo gwastraff, y trosglwyddai fel arfer yw’r cludydd gwastraff neu’r cyfleuster derbyn. Mae gan y trosglwyddai ddyletswydd gofal i sicrhau bod ganddo awdurdod i dderbyn y gwastraff a bod y gwastraff yn cyd-fynd â’r disgrifiad ar y nodyn.
Trosglwyddwr (transferor)
Y parti sy’n trosglwyddo’r gwastraff mewn trosglwyddiad gwastraff. Ar nodyn trosglwyddo gwastraff, y trosglwyddwr fel arfer yw’r cynhyrchydd gwastraff neu ddeiliad presennol y gwastraff. Mae’n rhaid i’r trosglwyddwr roi disgrifiad cywir o’r gwastraff a gwirio bod y cludydd wedi’i gofrestru cyn rhyddhau’r gwastraff.
Trwydded amgylcheddol (environmental permit)
Trwydded a gyhoeddir gan Asiantaeth yr Amgylchedd sy’n awdurdodi safle i dderbyn, storio, trin neu waredu gwastraff. Mae angen trwydded amgylcheddol ar unrhyw gyfleuster sy’n derbyn gwastraff (fel safle tirlenwi, gorsaf trosglwyddo gwastraff neu ganolfan ailgylchu), sy’n pennu’r mathau a’r meintiau o wastraff y caiff eu trin. Mae gweithredu hebddi yn drosedd.
Trwydded gweithredwr (operator’s licence, O licence)
Trwydded sy’n ofynnol i weithredu cerbydau nwyddau dros 3.5 tunnell ar ffyrdd y DU. Mae’n rhaid i gludyddion gwastraff sy’n defnyddio cerbydau nwyddau trwm fod â thrwydded gweithredwr ddilys a gyhoeddwyd gan y Comisiynydd Traffig, yn ogystal â’u cofrestriad cludydd gwastraff. Mae tri math: cyfyngedig (eich nwyddau eich hun yn unig), safonol cenedlaethol a safonol rhyngwladol. Mae’r drwydded yn ymdrin â chynnal a chadw cerbydau, oriau gyrwyr ac amodau canolfan weithredu.
Trwydded rheolau safonol (standard rules permit)
Trwydded amgylcheddol symlach ar gyfer gweithgareddau gwastraff sy’n dod o dan set ragddiffiniedig o reolau a gyhoeddir gan Asiantaeth yr Amgylchedd. Mae trwyddedau rheolau safonol yn gyflymach ac yn rhatach i’w cael na thrwyddedau pwrpasol ac maent yn cwmpasu gweithrediadau cyffredin fel canolfannau ailgylchu gwastraff y cartref, ailgylchu metel a dadlygru cerbydau. Mae’n rhaid i’r gweithredwr gydymffurfio â’r rheolau safonol yn union. Mae angen trwydded bwrpasol ar gyfer unrhyw wyriad.
Trwytholch (leachate)
Hylif sydd wedi treiddio drwy wastraff mewn safle tirlenwi ac wedi codi halogion toddedig neu grog. Mae’n rhaid casglu a thrin trwytholch i atal llygredd dŵr daear. Mae trwyddedau tirlenwi yn cynnwys amodau llym ar reoli trwytholch, monitro a therfynau gollwng. Dyma un o brif risgiau amgylcheddol hirdymor safleoedd tirlenwi.
Y
Y Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff (Waste Framework Directive)
Cyfarwyddeb yr UE (2008/98/EC) a sefydlodd y fframwaith cyfreithiol cyffredinol ar gyfer rheoli gwastraff ledled Ewrop, ac a gadwyd yng nghyfraith y DU ar ôl Brexit. Mae’n diffinio cysyniadau allweddol gan gynnwys gwastraff, sgil-gynhyrchion, diwedd statws gwastraff, yr hierarchaeth wastraff a’r egwyddor mai’r llygrwr sy’n talu. Mae hefyd yn pennu targedau ailgylchu ac yn ei gwneud yn ofynnol i aelod-wladwriaethau lunio cynlluniau rheoli gwastraff. Mae cyfraith gwastraff y DU yn parhau i ddilyn ei hegwyddorion.
Y Rhestr Wastraffoedd (List of wastes, LoW)
Y catalog swyddogol o fathau o wastraff a ddefnyddir yng Nghymru a Lloegr i ddosbarthu gwastraff. Mae’r Rhestr Wastraffoedd yn adlewyrchu’r Catalog Gwastraff Ewropeaidd ac yn defnyddio’r un codau EWC 6 digid. Mae’n penderfynu a yw gwastraff yn beryglus (wedi’i farcio â seren) neu’n anberyglus, sydd yn ei dro yn effeithio ar sut y mae’n rhaid ei ddisgrifio ar nodiadau trosglwyddo, ei gludo a’i waredu.
Chwiliwch am godau EWC (mewn Saesneg clir)Ynni o wastraff (energy from waste, EfW)
Y broses o gynhyrchu trydan neu wres drwy losgi gwastraff na ellir ei ailgylchu’n economaidd. Mae ynni o wastraff yn uwch na thirlenwi ond yn is nag ailgylchu ar yr hierarchaeth wastraff. Mae’n rhaid i gyfleusterau fod â thrwydded amgylcheddol a bodloni terfynau allyriadau llym o dan y Gyfarwyddeb Allyriadau Diwydiannol. Mae gan y DU tua 50 o safleoedd ynni o wastraff gweithredol, sy’n prosesu tua 13 miliwn tunnell o wastraff gweddilliol y flwyddyn.
Yr egwyddor mai’r llygrwr sy’n talu (polluter pays principle)
Yr egwyddor y dylai’r parti sy’n gyfrifol am gynhyrchu llygredd neu wastraff dalu’r costau o’i reoli ac o adfer unrhyw niwed amgylcheddol. Mae’n sail i lawer o ddeddfwriaeth gwastraff y DU, gan gynnwys treth dirlenwi, Cyfrifoldeb Estynedig Cynhyrchwyr a’r ddyletswydd gofal. Mae’r egwyddor wedi’i hymgorffori yn Neddf yr Amgylchedd 2021.
Ysgrifennwch nodyn gyda’r termau cywir wedi’u llenwi
Crëwch nodyn trosglwyddo gwastraff gyda phob maes y mae’r Cod Ymarfer Dyletswydd Gofal yn gofyn amdano. Mae codau EWC a gwiriadau cludyddion wedi’u hadeiladu i mewn.